เมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม 2485 กรมการค้าต่างประเทศถือกำเนิดขึ้นโดย พระราชกำหนด แก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติ ปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พุทธศักราช 2484 พุทธศักราช 2485 ซึ่งตราไว้ ณ วันที่ 5 พฤษภาคม 2485 เป็นปีที่ 9 ในรัชกาลของสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว อนันทมหิดล และอยู่ในช่วงที่รัฐบาลซึ่งมี จอมพลป.พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรีบริหารประเทศ ผู้ดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมการค้าต่างประเทศคนแรกคือ นายวนิช ปานะนันท์ หน้าที่ความรับผิดชอบของกรมการค้าต่างประเทศในยุคแรกนั้นมีหน้าที่หลัก 2 ประการ คือ
- ทำหน้าที่เป็นสื่อระหว่างรัฐบาลกับพ่อค้า เพื่อให้พ่อค้าได้ร่วมมือกับรัฐบาลดำเนินการ อย่างหนึ่งอย่างใด ที่จะเป็นประโยชน์ในด้านการค้ากับต่างประเทศ
- ทำหน้าที่ให้ความรู้ และเรื่องราวข่าวสารในทางการค้ากับต่างประเทศแก่บรรดาพ่อค้าทั้งปวง การแบ่งส่วนราชการออกเป็น 4 กอง ได้แก่ สำนักงานเลขานุการกรม กองการค้าต่างด้าว กองเผยแพร่ พาณิชยและกองควบคุมมาตรฐานสินค้าออก หลังจากนั้นกรมการค้าต่างประเทศได้มีการปรับปรุงโครงสร้าง และแบ่งส่วนราชการใหม่อีกหลายครั้งเพื่อให้สอดคล้องและเหมาะสม กับภาวะการณ์เปลี่ยนแปลงของการบริหาร การบริการประชาชนและการค้าต่างประเทศ กล่าวคือ
-
2495
ปี 2495 ได้มีพระราชกฤษฎีกาจัดวางระเบียบราชการกรมการค้าต่างประเทศในกระทรวงเศรษฐการ พ.ศ.2495 ให้ไว้ ณ วันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ.2495 โดยแบ่งส่วนราชการออกเป็น 7 กอง ได้แก่ สำนักงานเลขานุการกรม กองการค้าขาเข้า กองการค้าขาออก กองมาตรฐานสินค้า กองควบคุมสินค้า กองพาณิชยกิจต่างประเทศและสำนักงานพาณิชย์ในต่างประเทศ
-
2497
ปี 2497 ได้มีพระราชกฤษฎีกาจัดวางระเบียบราชการกรมการค้าต่างประเทศ ในกระทรวงเศรษฐการ พ.ศ.2497 ให้ไว้ ณ วันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ.2497 โดยแบ่งส่วนราชการออกเป็น 6 กอง โดยโอนสำนักงานพาณิชย์ในต่างประเทศไปขึ้นกับสำนักงานปลัดกระทรวงพาณิชย์
-
2515
ปี 2515 ได้มีประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 266 ประกาศ ณ วันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ.2515 โดยแบ่งส่วนราชการกรมการค้าต่างประเทศออกเป็น 7 กอง ได้แก่ สำนักงานเลขานุการกรม กองการค้าข้าว กองการค้าขาเข้า กองส่งเสริมสินค้าออก กองควบคุมสินค้า กองมาตรฐานสินค้า และกองพาณิชยกิจต่างประเทศ
-
2522
ปี 2522 ก.พ. ได้อนุมัติให้ตำแหน่งใหม่ประจำปี งบประมาณ พ.ศ.2523 ให้กับสำนักงานการค้าต่างประเทศ ณ ท่าอาศยานเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ และสำนักงานการค้าต่างประเทศ ณ ท่าเรือพาณิชย์สัตหีบ จังหวัดชลบุรี โดยให้เป็นหน่วยงานสังกัดราชการบริหารส่วนกลาง แต่มี สำนักงานตั้งอยู่ที่ส่วนภูมิภาค ปฏิบัติงานในฐานะตัวแทนของกรมในภูมิภาค มีสาขางานขึ้นตรงต่อกรมการค้าต่างประเทศ
-
2528
ปี 2528 กรมได้แบ่งงานใหม่เป็นการภายในโดยงานของกองส่งเสริมสินค้าออกที่เกี่ยวกับงานบริหารโควตาสิ่งทอทั้งหมดกำหนดให้เป็นหน่วยงานแยกต่างหากจากกองส่งเสริมสินค้าออก เป็น สำนักสิ่งทอ และต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นกองการค้าสิ่งทอ และได้จัดตั้งหน่วยงานในภูมิภาคเพิ่มขึ้นคือสำนักงานการค้าต่างประเทศภาคใต้ จังหวัดสงขลา สำนักงานมาตรฐานสินค้าสาขาภาคตะวันออกก จังหวัดชลบุรี หน่วยตรวจสอบมาตรฐานสินค้าภาคใต้ จังหวัดสงขลาและ หน่วยตรวจสอบมาตรฐานสินค้าภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จังหวัดนครราชสีมา
-
2532
ปี 2532 ได้จัดตั้งสำนักงานการค้าต่างประเทศ จังหวัดขอนแก่น
-
2533
ปี 2533 ได้มีพระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการกรมการค้าต่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ พ.ศ.2533 ให้ไว้ ณ วันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2533 โดยแบ่งส่วนราชการออกเป็น 12 กอง ได้แก่ สำนักงานเลขานุการกรม กองคลัง กองการค้าธัญพืช กองการค้าสิ่งทอ กองการค้าสินค้าข้อตกลง กองการค้าสินค้าทั่วไป 1 กองการค้าสินค้าทั่วไป 2 กองตรวจสอบมาตรฐานสินค้าและกองสิทธิประโยชน์ทางการค้า
-
2534
ปี 2534 ได้จัดตั้งหน่วยงานและแบ่งงานภายในขึ้นใหม่รวม 2 กอง คือ กองนโยบายและแผน และกองบริหารงานข้อมูล เพื่อรองรับภารกิจที่เพิ่มขึ้น
-
2541
ปี 2541 ได้เริ่มกำหนดวิสัยทัศน์ในการดำเนินงาน ตามแนวทางการบริหารราชการยุคใหม่คือ "เป็นองค์กรหลัก ในการส่งเสริม ปกป้องรักษาผลประโยชน์ทางการค้า และบริหารการส่งออกนำเข้าให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด
-
2542
ปี 2542 กรมได้มีคำสั่งเมื่อวันที่ 28 เมษายน 2542 กำหนดส่วนราชการภายใน และหน้าที่รับผิดชอบ ให้รองรับกับวิสัยทัศน์และภารกิจที่ปรับปรุงใหม่ เป็น 4 สำนัก 7 กอง ได้แก่ สำนักบริหารการนำเข้าและส่งออก สำนักปกป้องและรักษาผลประโยชน์ทางการค้า สำนักพัฒนานโยบายมาตรการและระบบสารสนเทศ สำนักงานเลขานุการกรม กองคลัง กองการค้าธัญพืช กาองการค้าสิ่งทอ กองการค้าสินค้าข้อตกลง กองการค้าสินค้าทั่วไป กองตรวจสอบและมาตรฐานสินค้า กองสิทธิประโยชน์ทางการค้า
-
2545
ปี 2545 ได้ออกกฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการ กรมการค้าต่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ พ.ศ.2545 แบ่งส่วนราชการกรมการค้าต่างประเทศ ออกเป็น 6 สำนัก 5 กอง ได้แก่ สำนักมาตรการปกป้องและตอบโต้ทางการค้า สำนักบริการการค้าต่างประเทศ สำนักมาตรการพิเศษทางการค้า สำนักมาตรการนำเข้า-ส่งออกสินค้าทั่วไป สำนักการค้าข้าวต่างประเทศ สำนักเลขานุการกรม กองมาตรฐานสินค้านำเข้าส่งออก กองการค้าสินค้าข้อตกลง กองการค้าสิ่งทอ กองสิทธิประโยชน์ทางการค้า กองคลัง และจัดตั้งส่วนราชการภายในเพิ่มอีก 3 กอง ตามคำสั่งกรมที่ 230/2545 ได้แก่ กองนโยบายและแผน กองเทคโนโลยีและสารสนเทศ และกองนิติการ
-
2548
ปี 2548 กรมได้มีคำสั่ง ที่ 32/2548 และที่ 163/2548 กำหนดส่วนราชการภายในกรมใหม่โดยแบ่งออกเป็น 11 สำนัก 4 กองได้แก่ สำนักมาตรการปกป้องและตอบโต้ทางการค้า สำนักบริการการค้าต่างประเทศ สำนักมาตรฐานสินค้านำเข้าส่งออก สำนักมาตรการทางการค้า สำนักป้องกันแอบอ้างสิทธิ สำนักส่งเสริมและพัฒนาสิทธิประโยชน์ทางการค้า สำนักบริหารการนำเข้าส่งออกสินค้าทั่วไป สำนักบริหารการค้าสินค้าธัญพืชและสินค้าข้อตกลง สำนักงานเลขานุการกรมสำนักส่งเสริมการค้าชายแดนและมาตรการพิเศษทางการค้า สำนักนโยบายและบริหารการนำเข้าสินค้า กองคลัง กองเทคโนโลยีสารสนเทศ กองนโยบายการค้าและพัฒนาระบบบริหาร และกอง
-
2550
ปี 2550 ได้กำหนดวิสัยทัศน์การดำเนินงานใหม่ ให้เหมาะสมกับบทบาทภารกิจที่รับผิดชอบ อันเนื่องจากสถานการณ์ทางการค้าโลกได้เปลี่ยนแปลงไป เป็น "ปกป้องและอำนวยความสะดวกทางการค้าเพื่อประโยชน์สูงสุดของประเทศ"
-
2551
ปี 2551 กรมมีคำสั่งที่ 12/2551 ปรับปรุงชื่อของบางสำนัก/กองใหม่ ให้มีความชัดเจนและสอดคล้องกับภารกิจมากขึ้น รวม 9 สำนัก 2 กอง ได้แก่ สำนักบริหารงานคลัง สำนักบริหารการนำเข้า สำนักมาตรการทางการค้า สำนักมาตรฐานสินค้านำเข้าส่งออก สำนักสิทธิประโยชน์ทางการค้า สำนักบริหารการค้าข้าว สำนักบริหารการค้าสินค้าทั่วไป สำนักตอบโต้การทุ่มตลาดสำนักความร่วมมือการค้าและการลงทุน กองนโยบายการค้าและพัฒนาระบบบริหาร และกองกฎหมาย
-
2552
ปี 2552 ปลายปี 2551 ได้ทบทวนภารกิจให้สอดคล้องกับสถานการณ์ทางการค้า และได้กำหนดวิสัยทัศน์การดำเนินงาน คือ "เป็นองค์กรระดับสากล ในการปกป้อง อำนวยความสะดวกเพื่อให้การค้าระหว่างประเทศขยายตัวอย่างยิ่งยืน" และได้ออก ออกคำสั่งที่ 318/2551 ลงวันที่ 17 ธันวาคม 2551 กำหนดชื่อสำนัก/กองและหน้าที่ความรับผิดชอบให้เหมาะสม ประกอบด้วย 12 สำนัก 2 กอง คือ สำนักงานเลขานุการกรม สำนักบริหารงานคลัง สำนักบริหารการนำเข้า สำนักมาตรการทางการค้า สำนักมาตรฐานสินค้านำเข้าส่งออก สำนักสิทธิประโยชน์ทางการค้า สำนักบริหารการค้าข้าว สำนักบริการการค้าต่างประเทศ สำนักบริหารการนำเข้าส่งออกสินค้าทั่วไป สำนักปกป้องและตอบโต้ทางการค้า สำนักความร่วมมือการค้าและการลงทุน กองนโยบายการค้าและพัฒนาระบบริหาร กองเทคโนโลยีสารสนเทศ สำนัก
-
ปัจจุบัน จากสถานการณ์ที่ผันผวนของการค้าระหว่างประเทศ ทำให้โครงสร้างการแบ่ง ส่วนราชการ ตามกฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการกรมการค้าต่างประเทศ พ.ศ.2545 ไม่สอดคล้อง และเหมาะสมกับความเป็นจริง กรมจึงได้ดำเนินการปรับปรุงบทบาทภารกิจและนำเสนอ โครงสร้างการแบ่งส่วนราชการใหม่ ซึ่งได้ผ่านความเห็นชอบคณะทำงานแบ่งส่วนราชการ กรมการค้าต่างประเทศแล้ว และอยู่ระหว่างการนำเสนอต่อคณะกรรมการพัฒนาโครงสร้าง ระบบราชการของกระทรวงพาณิชย์ต่อไป